رهیافت داوری در مواجهه با شروط غیر منصفانه قرارداد تجاری هوشمند

رفیعی پری, مجید; رادان جبلی, علی; مظلوم رهنی, علیرضا

doi:JABM.3.2.11235564.35887879081451

رهیافت داوری در مواجهه با شروط غیر منصفانه قرارداد تجاری هوشمند

نوع مقاله : استخراج از رساله دکتری

نویسندگان

مجید رفیعی پری ¹

علی رادان جبلی ²

علیرضا مظلوم رهنی ³

¹ دانشجوی دانشگاه آزاد واحد بین المللی قشم

² عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اصفهان واحد خوراسگان

³ عضو هیات علمی، دانشگاه آزاد واحد شهر قدس

JABM.3.2.11235564.35887879081451

چکیده

داوری را به عنوان شکلی مرسوم در اختلافات تجاری در نظر می گیرند. در قرادادهای تجاری، گاه شروطی در نظر گرفته می شود که موجبات قرار گرفتن یکی از طرفین در موضع ضعیف تر می شود. این شروط که آن را شروط غیرمنصفانه می گویند اساس بحث این مقاله با توجه به جایگاه داوری در مواجهه ی با این شروط است. لذا هدف این پژوهش شناسایی جایگاه و رویکرد داوری در خصوص شروط غیرمنصفانه در قرارداد تجاری هوشمند است. اهمیت این موضوع، به دلیل مداقه ی در انصاف در قرارداد تجاری هوشمند است که در هم بُعد دینی، هم اخلاقی و هم حقوقی مهم جلوه می کند. از این جهت سوال اصلی این مقاله اینگونه مطرح شده است که رویکرد داوری در مواجهه با شروط غیر منصفانه قرارداد تجاری هوشمند در حقوق ایران چیست؟ یافته ها حاکی از آن است که رویکرد داوری در حقوق ایران، در خصوص شروط غیرمنصفانه با خلا قانونی همراه است. در درجه اول باید گفت که داور یا داوران، ورای شروط منصفانه یا غیرمنصفانه، اقدام به تصمیم گیری می کنند حال چه به ضرر طرف ضعیف باشد چه نباشد این تصمیم گیری بنا بر قانون داخلی لازم الاجراست. این در حالی است که در کشورهای توسعه یافته و خاصه در حقوق اتحادیه اروپا، شروط غیرمنصفانه، در قرارداد تجاری هوشمندها یکی از مبانی داوری است و داور، این شروط را به طور کلی، در تصمیم گیری خود نادیده می گیرد تا بر طرف ضعیف، بی انصافی صورت نگیرد. روش تحقیق کیفی و به شکل توصیفی-تحلیلی بوده است.

کلیدواژه‌ها

داوری

شروط غیرمنصفانه

قرارداد تجاری هوشمند

انصاف

حسن نیت

موضوعات

استراتژیک

عنوان مقاله English

Arbitration Approach to Dealing with Unfair Terms in Smart Commercial Contracts

نویسندگان English

Majid Rafiei Pari ¹

Ali Radan Jebeli ²

Alireza Mazloum Rahni ³

¹ Student at Azad University, Qeshm International Branch

² Faculty Member Isfahan Azad University, Khorasgan Branch

³ Faculty Member, Azad University, Shahr-e-Quds Branch

چکیده English

Arbitration is considered a common form of commercial disputes. In commercial contracts, sometimes terms are considered that put one of the parties in a weaker position. These terms, which are called unfair terms, are the basis of this article’s discussion with regard to the position of arbitration in dealing with these terms. Therefore, the purpose of this research is to identify the position and approach of arbitration regarding unfair terms in smart commercial contracts. The importance of this issue is due to the scrutiny of fairness in smart commercial contracts, which is important in both religious, moral and legal dimensions. Therefore, the main question of this article is raised as follows: What is the arbitration approach to dealing with unfair terms in smart commercial contracts in Iranian law? The findings indicate that the arbitration approach in Iranian law regarding unfair terms is accompanied by a legal vacuum. First of all, it should be said that the arbitrator or arbitrators, beyond fair or unfair terms, make a decision, whether it is to the detriment of the weaker party or not, and this decision is binding according to domestic law. This is while in developed countries and especially in European Union law, unfair terms in smart commercial contracts are one of the foundations of arbitration, and the arbitrator generally ignores these terms in his decision-making so as not to be unfair to the weaker party. The research method was qualitative and descriptive-analytical.

کلیدواژه‌ها English

Arbitration

unfair terms

smart commercial contract

fairness

good faith

الهیان، مجتبی(1392)، "شروط غیرمنصفانه در قرارداد تجاری هوشمندهای بیمه و آثار آن از منظر فقه و حقوق ایران"، مجله پژوهش‌های فقهی، شماره1.

جعفریان، منصور، (1379)، تأملی بر لایحه داوری تجاری بین المللی، مجله حقوقی مجلس و پژوهش.

عادل, مرتضی, & شمس الهی, محسن. (1397). "شروط غیرمنصفانه در قرارداد تجاری هوشمندهای مصرف‌کننده". پژوهش حقوق خصوصی, 7(25), 205-234.

شمس، عبدالله (1382)، «موافقت‌نامه‌ی داوری و صلاحیت دادگاه»، مجله تحقیقات حقوقی، شماره 37.

سیفی، سید جمال (1377)، "قانون داوری تجاری بین‌المللی ایران همسو با قانون نمونه داوری آنسیترال"، مجله حقوقی، شماره 23، صص 72- 71.

شیروی، عبدالحسین (1390). حقوق تجارت بین‌الملل، تهران: انتشارات سمت.

شمس، عبدالله(1387)، آیین دادرسی مدنی، ج3، تهران، نشر میزان، چ2، تهران.

کریمی, عباس, & کوشکی, مصطفی. (1400). "شروط تحمیلی در قرارداد تجاری هوشمندهای منعقده بین صاحبان حرف". پژوهشنامه بازرگانی, 25(100), 229-256

کرمی, سکینه. (1395). "نابرابری قدرت چانه زنی به عنوان مبنایی برای کنترل قرارداد تجاری هوشمند". مطالعات حقوق تطبیقی, 7(2), 693-

گروسی, علی اکبر, & پیرهادی, محمد رضا. (1398). "تضمینات شروط غیر منصفانه در قرارداد تجاری هوشمندهای الحاقی؛ با مطالعه در نظام حقوقی ایران و انگلستان". فقه و مبانی حقوق اسلامی, 12(4), 135-149.

متین دفتری، احمد(1340)، آیین دادرسی مدنی و بازرگانی، ج1، چ3.

نبی زاده کبریا, قاسم. (1399). "مداخله دولت در شروط غیرمنصفانه با تکیه بر تحلیل اقتصادی قرارداد تجاری هوشمندها". دانشنامه حقوق اقتصادی, 27(18), 275-

نیکبخت، حمید رضا(1379) ،‌" ماده 968 قانون مدنی و ماده 27 قانون داوری تجاری بین‌المللی ایران"، مجله تحقیقات حقوقی، شماره 32-31، ص 146.

Black, Alexander J. (2011). "Undue Influence and Unconscionability in Contracts and the Equitable Remedy of Rescission in Canada". New England Journal of International and Comparative Law. 17: 47.

Howells.(2005) "The Potential and Limits of Consumer Empowerment by Information." – Journal of Lawand Societ, pp. 349–370.

Lagioia & A. Jabłonowska & R. Liepina & K. Drazewski, (2022) "AI in Search of Unfairness in Consumer Contracts: The Terms of Service Landscape," Journal of Consumer Policy, Springer, vol. 45(3), pages 481-536, September.

Hayek, Friedrich, (2003) In the Trench of Freedom, translated by Ezatullah Fooladvand, second edition, Tehran, Loh Fekr Publishing.

Micklitz, Hans, Jules Stuyck and Evelyne Terryn,(2010) Cases Materials and Text on Consumer Law, Oxford-Portland,.

Koszegi, Botond (2014). "Behavioral Contract Theory". Journal of Economic Literature. 52 (4): 1075–1118

Müller, Daniel; Schmitz, Patrick W. (2021). "The right to quit work: An efficiency rationale for restricting the freedom of contract". Journal of Economic Behavior & Organization. 184: 653–669.

Maugeri, M. (2022). “Smart Contracts, Consumer Protection, and Competing European Narratives of Private Law”. German Law Journal, 23(6), 900-909

O'Sullivan, Arthur; Sheffrin, Steven M. (2003). Economics: Principles in Action. Upper Saddle River, New Jersey: Pearson Prentice Hall. p. 324.

Stuyck, Jules. (2009)«Unfair Terms. «In Modernising and Harmonising Consumer Contract Law, by Howells Geraint and Reiner Schulze, 115-147

Hong Kong: Klöckner Pentaplast GmbH & Co. KG v. Advance Tech. (H.K.) Co. [2011] HKCFI 458 (H. K. Ct. First Inst.)

Civil Code in the version promulgated on 2 January 2002 (Federal Law Gazette [Bundesgesetzblatt] I page 42, 2909; 2003 I page 738), last amended by Article 4 para. 5 of the Act of 1 October 2013