مدیریت بازاریابی هوشمند

مدیریت بازاریابی هوشمند

علل و ریشه‌های تعارضات عینی و ذهنی منافع ایران و ترکیه در قفقاز و آسیای میانه با تاکید بر کشور جمهوری آذربایجان و جمهوری ترکمنستان

نوع مقاله : مقاله علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجو دکتری، گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، ایران
2 دانشیار، گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، ایران
3 دانشیار، گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، ایران
چکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی، طبقه‌بندی و تبیین علل و ریشه‌های تعارضات عینی و ذهنی منافع جمهوری اسلامی ایران و ترکیه در مناطق قفقاز و آسیای میانه با تأکید بر کشورهای جمهوری آذربایجان و جمهوری ترکمنستان به انجام رسیده است.
روش‌شناسی: این پژوهش از حیث هدف، توصیفی–تحلیلی و از نظر نوع رویکرد، کیفی است. جامعه آماری شامل خبرگان و صاحب‌نظران سیاست خارجی و مسائل منطقه‌ای بود که با استفاده از روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی و بر مبنای اصل اشباع نظری، تعداد ۱۲ نفر انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش تحلیل تم (مدل بران و کلارک) کدگذاری و تحلیل شدند. پایایی الگوی مفهومی با محاسبه شاخص کاپا (۷۴۳/۰) در سطح معتبر تأیید گردید. همچنین جهت غربالگری، اعتبارسنجی و دستیابی به اجماع نهایی در خصوص شاخص‌ها، تکنیک دلفی فازی در دو راند پیاده‌سازی شد.
یافته‌ها: از تحلیل متن مصاحبه‌ها، در مجموع ۱۰۹ کد اولیه استخراج گردید که پس از تلفیق، در قالب کدهای ثانویه و ۱۹ تم اصلی دسته‌بندی شدند. مهم‌ترین مؤلفه‌ها و تم‌های شناسایی‌شده عبارت‌انداز: رقابت ژئوپلیتیکی ساختاری، تعارضات امنیتی و نظامی، رقابت کریدوری و ترانزیتی، رقابت ژئواکونومیک و بازاریابی، ژئوپلیتیک انرژی، تعارضات هویتی–فرهنگی، دیپلماسی عمومی و بازنمایی رسانه‌ای، رقابت نهادی (به‌ویژه با محوریت سازمان کشورهای ترک)، تحولات پساجنگ ۲۰۲۰ قره‌باغ، تعارضات ذهنی و ادراکی، و سبک کنش متفاوت دو کشور. نتایج غربالگری دلفی فازی نیز اعتبار و اولویت بالای تمامی شاخص‌های مستخرج (با نمره قطعی بالاتر از ۷/۰) را تأیید کرد.
نتیجه‌گیری: تعارضات منافع ایران و ترکیه در حوزه پیرامونی، ماهیتی چندبعدی، ساختاری و شبکه‌ای دارد که ناشی از هم‌پوشانی عوامل سخت (کریدورهای تجاری، انرژی، مرزها) و متغیرهای نرم (هویت‌سازی، جنگ روایات و تصویرسازی رسانه‌ای) است. جمهوری آذربایجان به‌عنوان کانون اصلی رقابت و موازنه‌گری عمل می‌کند. مدیریت این فضا و جلوگیری از کاهش وزن ژئوپلیتیکی کشور نیازمند گذر تهران از رویکرد محافظه‌کارانه و واکنشی به سمت نهادسازی فعال، نوسازی زیرساخت‌های ترانزیتی و فعال‌سازی دیپلماسی چندجانبه و دیجیتال است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Causes and Roots of Objective and Subjective Conflicts of Interest between Iran and Turkey in the Caucasus and Central Asia: A Focus on the Republic of Azerbaijan and Turkmenistan

نویسندگان English

Rasool Habibpour Vaghef 1
Parviz Ahadi 2
Masoud Yousefi Jouybari 3
1 PhD Student, Department of Political Science and International Relations, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Iran
2 Associate Professor, Department of Political Science and International Relations, Bonab Branch, Islamic Azad University, Iran
3 Associate Professor, Department of Political Science and International Relations, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Iran
چکیده English

Objective: This study aims to identify, classify, and explain the causes and roots of objective and subjective conflicts of interest between the Islamic Republic of Iran and Turkey in the Caucasus and Central Asia regions, with a specific focus on the Republic of Azerbaijan and Turkmenistan.
Methodology: This research is descriptive-analytical in terms of objective and qualitative in terms of approach. The statistical population consisted of experts and specialists in foreign policy and regional affairs; twelve individuals were selected using the snowball sampling method based on the principle of theoretical saturation. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using the thematic analysis method (Braun and Clarke model). The reliability of the conceptual model was confirmed at a valid level by calculating the Kappa index (0.743). Additionally, the Fuzzy Delphi technique was implemented over two rounds to screen, validate, and reach a final consensus regarding the indicators.
Findings: A total of 109 initial codes were extracted from the interview transcripts; following consolidation, these were categorized into secondary codes and 19 main themes. The key components and themes identified include: structural geopolitical rivalry; security and military conflicts; competition over corridors and transit routes; geoeconomic and market-oriented rivalry; energy geopolitics; identity-cultural conflicts; public diplomacy and media representation; institutional rivalry (particularly centering on the Organization of Turkic States); the aftermath of the 2020 Karabakh War; cognitive and perceptual conflicts; and the differing operational styles of the two nations. Results from the Fuzzy Delphi screening confirmed the validity and high priority of all extracted indicators (with crisp scores exceeding 0.7).
Conclusion: The conflict of interests between Iran and Turkey in their shared periphery is multidimensional, structural, and networked in nature, stemming from an overlap of hard factors (trade corridors, energy, borders) and soft variables (identity construction, the war of narratives, and media image-building). The Republic of Azerbaijan serves as the focal point of this rivalry and balancing dynamic. Managing this landscape—and preventing a decline in the country's geopolitical weight—requires Tehran to shift from a conservative, reactive stance toward active institution-building, the modernization of transit infrastructure, and the activation of multilateral and digital diplomacy.

کلیدواژه‌ها English

Iran-Turkey relations
Caucasus and Central Asia
conflict of interests
Republic of Azerbaijan
بصیری، محمدعلی؛ خوانساری فرد، فهیمه. (1395). تبیین جایگاه دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در قفقاز، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، سال 12، شماره 35، ص 104-79.
پوراحمدی کیبدی، حسین؛ پدین، محمد. (1399). عوامل تأثیرگذار بر روابط ایران و آذربایجان از سال 1992 تا 2016. فصلنامه علمی رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، دوره 11، شماره 3، ص 144-115.
زرقانی، سید هادی؛ احمدی، راحله؛ موسوی، سید زهرا. (1398). مقایسه تطبیقی فعالیت‌های اقتصادی ایران و ترکیه در آسیای مرکزی. فصلنامه مطالعات آسیای جنوب غربی، سال 2، شماره 6، ص 92-69.
سلطانی نژاد، احمد؛ سلامت آذر، رحیم؛ اصولی، قاسم. (1395). تکوین بخشی واگرایانه ترکیه در روابط ایران و جمهوری آذربایجان، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 9، شماره 2، ص 308-289.
شمس دولت‌آبادی، محمود رضا؛ شریفی، شهاب. (1400). تدوین راهبردهای اقتصادی جمهوری اسلامی ایران در آسیای مرکزی با تأکید بر علائق ژئوپلیتیک، سال 19، شماره 85، ص 246-223.
میرفخرایی، سید حسن؛ فیروزمندی بندپی، مجید. (1398). مطالعه تطبیقی دیپلماسی رسانه‌ای ایران و ترکیه در آسیای مرکزی و قفقاز، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 12، شماره 1، ص 234-219.
نوریان، زینب؛ گودرزی مهناز (۱۴۰۰) مطالعه تطبیقی قدرت نرم ایران و ترکیه در جمهوری  آذربایجان فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز سال بیست و هفتم، شماره ۱۱۶، زمستان  ۱۴۰۰ ، صص ۱۶۴ - ۱۳۹ 
ولی الهی رودباری، معصومه. (1398). دیپلماسی اقتصادی و منافع جمهوری اسلامی ایران در آسیای مرکزی و قفقاز، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران.
یزدانی، عنایت اله؛ خیری، مصطفی. (1396). رویکرد سیاست خارجی ترکیه در منطقه قفقاز با تأکید بر جمهوری آذربایجان، فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، شماره 98، ص 152-128.
ÇĠÇEK, Oğuzhan (2019). “Turkish Foreign Policy in Post Cold War Era”, Lecture Notes, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi ĠĠBF Uluslararasi Ġlişkiler Bölümü, Ankara, ss.1-6.
Hamzaoğlu, H. (2022). TURKEY-UZBEKISTAN RELATIONS: STRATEGIC COOPERATION AND PARTNERSHIP TÜRKİYE-ÖZBEKİSTAN İLİŞKİLERİ: STRATEJİK İŞ BİRLİĞİ VE ORTAKLIK. International Journal of Social Sciences, 6(2), 313-329.
Sharifzoda, K. (2019). To Russia or Turkey? A Central Asian Migrant Worker’s Big Choice. The Diplomat, 2.