مدیریت بازاریابی هوشمند

مدیریت بازاریابی هوشمند

مدل سازی رتبه بندی مشتریان در حوزه ریسک اعتباری با استفاده از الگوریتم های یادگیری ماشین

نوع مقاله : مقاله علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد مهندسی مالی و مدیریت ریسک، دانشگاه غیر انتفاعی آفاق، ارومیه، ایران.
2 دکتری علوم اقتصادی، دانشگاه تهران، دانشکده اقتصاد، تهران، ایران.
چکیده
در ایران با توجه به ساختار اقتصادی کشور و به دلایلی همچون عدم توسعه بازارهای سرمایه و سایر شبکه های غیر بانکی و قراردادی، تامین مالی بخش های واقعی اقتصاد بر عهده شبکه بانکی است و کارکرد صحیح این سیستم منوط به استفاده صحیح از منابع جمع آوری شده است. این امر مستلزم بررسی و ارزیابی صحیح ریسک های پیش رو و شناخت روش های مقابله با این مخاطرات است.
پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی–تحلیلی است و با هدف مدل‌سازی، خوشه‌بندی و رتبه‌بندی مشتریان حقوقی بر اساس سطح ریسک اعتباری انجام می‌شود. در این پژوهش، ابتدا شاخص‌های مالی و غیرمالی مؤثر بر ریسک اعتباری مشتریان با بررسی مدل‌های متداول اعتبارسنجی شناسایی می‌شوند. پس از مقایسه مدل‌هایی مانند LAPP، P5 و C6، مدل C6 به‌عنوان مدل پایه انتخاب شده و سایر شاخص‌ها و مدل‌ها بر مبنای آن طبقه‌بندی می‌شوند. برای اجرای الگوریتم SOM، ابتدا پارامترهای نقشه شامل ابعاد شبکه، تعداد نورون‌ها، بردارهای وزنی اولیه، نرخ یادگیری و شعاع همسایگی تعیین می‌شود. سپس رکوردهای مشتریان، که هر یک شامل مقادیر کمی شاخص‌های مالی و غیرمالی هستند، به‌صورت هم‌زمان یا متوالی به شبکه ارائه می‌شوند. بدین‌ترتیب، الگوی نهایی پژوهش از ترکیب وزن‌دهی آنتروپی–انحراف معیار، امتیازدهی چندشاخصه و خوشه‌بندی غیرنظارتی شبکه عصبی SOM برای ارزیابی، طبقه‌بندی و رتبه‌بندی ریسک اعتباری مشتریان حقوقی استفاده می‌کند. یافته ها نشان داد که نتایج نشان داد که از میان 29 شاخص اولیه، 12 شاخص مالی و غیرمالی به‌عنوان عوامل مؤثر بر ریسک اعتباری انتخاب شدند. ارزیابی مدل‌ها، سه خوشه را به‌عنوان تعداد بهینه تعیین کرد. به دلیل عملکرد نامناسب SOM در تفکیک مشاهدات، الگوریتم K-Means به کار گرفته شد و مشتریان حقوقی را در سه گروه با ریسک پایین، متوسط و بالا طبقه‌بندی کرد. در مجموع، K-Means نسبت به SOM کارایی بیشتری در رتبه‌بندی ریسک اعتباری مشتریان نشان داد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Customer Ranking Modeling in Credit Risk Using Machine Learning Algorithms

نویسندگان English

Hadi Borna 1
Reza Mohammadpour 2
1 MSc in Financial Engineering and Risk Management, Afagh Non-Profit University, Urmia, Iran.
2 PhD in Economics, University of Tehran, Faculty of Economics, Tehran, Iran.
چکیده English

In Iran, given the country’s economic structure and due to reasons such as the underdevelopment of capital markets and other non-bank and contractual networks, financing of the real sectors of the economy is mainly undertaken by the banking system. The proper functioning of this system depends on the efficient use of the resources collected. This, in turn, requires accurate assessment of the risks ahead and identification of appropriate ways to deal with these threats. In terms of purpose, the present study is applied research, and in terms of nature and method, it is descriptive-analytical. It aims to model, cluster, and rank corporate customers based on their level of credit risk. In this study, the financial and non-financial indicators affecting customers’ credit risk are first identified through a review of common credit scoring models. After comparing models such as LAPP, P5, and C6, the C6 model is selected as the base model, and the other indicators and models are classified accordingly. To implement the SOM algorithm, map parameters including grid dimensions, number of neurons, initial weight vectors, learning rate, and neighborhood radius are first determined. Then, customer records, each containing quantitative values of financial and non-financial indicators, are presented to the network either simultaneously or sequentially. Accordingly, the final framework of the study uses a combination of entropy-standard deviation weighting, multi-criteria scoring, and unsupervised clustering through the SOM neural network to evaluate, classify, and rank the credit risk of corporate customers. The findings showed that among the initial 29 indicators, 12 financial and non-financial indicators were selected as factors affecting credit risk. Model evaluation identified three clusters as the optimal number. Due to the weak performance of SOM in separating observations, the K-Means algorithm was employed and classified corporate customers into three groups: low-, medium-, and high-risk. Overall, K-Means demonstrated greater efficiency than SOM in ranking customers’ credit risk.

کلیدواژه‌ها English

Credit Risk
Customer Ranking
Machine Learning
تفاهمی، مجید و قاضی خانی، عادل و روحانی منش، علیرضا،1393،روشی جدید در ترکیب طبقه بندها به صورت موازی جهت تعیین ریسک اعتباری مشتریان بانک،اولین همایش ملی الکترونیکی پیشرفت های تکنولوژی در مهندسی برق، الکترونیک و کامپیوتر،اردبیل
جندقی، غلامرضا و سارنج، علیرضا و رجایی، رضا و قاسمی، احمدرضا و تهرانی، رضا،1399،ارزیابی ریسک اعتباری با استفاده از مدل ترکیبی شبکه عصبی بازشناسی الگو و الگوریتم مورچگان، فصلنامه فرآیند مدیریت و توسعه شماره 1، دوره 33، ص 169-133
خرمی، امیر و تقوی فرد، محمدتقی و خاتمی فیروزآبادی، سید محمد علی،1399،ارزیابی ریسک اعتباری متقاضیان تسهیلات بانکی به روش استدلال مبتنی بر مورد (CBR)، فصلنامه مطالعات مدیریت صنعتی شماره 59، دوره 18 ، ص 116-79
داداشی، ایمان و کردمنجیری، سجاد و خوشنود، زهرا و غلام نیا روشن، حمیدرضا،1399،بررسی متغیرهای موثر بر ریسک اعتباری مشتریان حقوقی بانک ها با استفاده از ماشین بردار پشتیبان و درخت تصمیم، نشریه چشم انداز مدیریت مالی، شماره 31 ـ ص 53-73
رستمی, محمدرضا, نبی زاده, احمد, شاهی, زهرا. (1397). بررسی عوامل مؤثر بر ریسک اعتباری بانک‌های تجاری ایران با تأکید بر عوامل خاص بانکی و کلان اقتصادی. مدیریت دارایی و تامین مالی, 6(4), 79-92.
زارع سخویدی، مهدی و عبدالملکی، ناصر و نرقانی، سجاد،1398،بررسی عوامل موثر بر ریسک اعتباری در بانک ها (مورد مطالعه: بانک های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار طی سال های 96-1389)،دومین کنفرانس بین المللی روش های نوین حسابداری، بانکداری و بازاریابی و پیشرفت های اخیر در علوم انسانی، بوداپست، مجارستان
صادقی خانی، سعید و رمضانی، فاطمه،1400،ریسک اعتباری و رتبه بندی مشتریان بانک صادرات ایلام با استفاده از روش اقتصاد سنجی و مدل رگرسیون لاجیت،هشتمین کنفرانس ملی اقتصاد، مدیریت و حسابداری، شیروان، ایران
طالبی، محمد، شیرزادی، نازنین، (1390). ریسک اعتباری؛ اندازه گیری و مدیریت، انتشارات سمت تهران. سال نشر : 1390، صفحات کتاب : 326، ص 197
ملکی، علی و زارع، علی و نیکومرام، هاشم و شاهوردیانی، شادی،1399،ارایه مدل بهینه ریسک اعتباری فرایند تامین مالی جمعی با استفاده از شبکه عصبی پرسپترون چندلایه (MLP)، فصلنامه مهندسی مالی و مدیریت اوراق بهادار، شماره چهل و سوم، ص 271-290
ندیری، محمد و فیروز، علی و جمشیدی ثانی، میثم،1400،تحلیل رابطه متقابل بین ریسک اعتباری و ریسک نقدینگی و تاثیر آنها بر ثبات بانکی در ایران،چهارمین کنفرانس بین المللی سالانه تحولات نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری، تهران، ایران.
Finlay, S. (2011). Multiple classifier architectures and their application to credit risk assessment. European Journal of Operational Research, 210(2), 368-378.
Imbierowicz, B., & Rauch, C. (2014). The relationship between liquidity risk and credit risk in banks. Journal of Banking & Finance, 40, 242-256.
Lawrence, B., Doorasamy, M., & Sarpong, P. (2020). The Impact of Credit Risk on Performance: A Case of South African Commercial Banks. Global Business Review, 0972150920969927.
Taghizadeh, H., Ebrahimi, R., & Shokri, A. (2015). Comparing and Ranking the Productivity of the Human Power in the Departments of Islamic Azad University, Tabriz Branch through the Use of Vikor Technique.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 24 تیر 1405

  • تاریخ دریافت 08 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 13 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 24 تیر 1405